
vrijdag 3 december 2010
dinsdag 15 juni 2010
De Belgische "potlatch"

Een potlatch is binnen de antropologie een term voor bijeenkomsten tussen stammen die worden georganiseerd door rivaliserende stamleiders bij Noord-Amerikaanse indianen, waarbij slaven worden doodgeknuppeld, grote hoeveelheden voedsel worden opgegeten en soms vernietigd, of andersoortige, vaak kostbare, geschenken worden gegeven, welke eveneens na afloop vaak vernietigd worden. De bedoeling is de rivaal tot een gelijksoortig feest te verplichten. Is deze daartoe niet in staat dan zal zijn stam aan prestige verliezen. In tijden van schaarste zal de stam dus zuinig moeten omgaan met voedsel, zoniet kan er geen potlatch georganiseerd worden. (Wikipedia)
In zijn ‘Essai sur le don’ stelt Mauss dat de gift (le don) een van de rotsen is waarop een maatschappij gebouwd is. Cultuur is ruil in de ruime zin van het woord, don et contre-don, waarvan de economische ruil een bijproduct is, de laatste schakel van een historisch proces.
In maatschappijen die we nu primitief noemen is er een allesomvattend voortdurend geven en teruggeven aan het werk. Het opvallende hiervan, zegt Mauss, is het vrijwillige gratuïte, vrije karakter ervan, dat echter tegelijk toch gedwongen en intéressé is. Men ruilt niet alleen goederen, maar de groepen, de clans, de families, de stammen, ruilen ook feesten, riten, militaire diensten, vrouwen, kinderen, dansen … het is een systeem van totale prestaties.
Deze verstrengeling van gift en tegengift dient begrepen te worden als de rots van de solidariteit, van de wederzijdse hulp, waarzonder een maatschappij niet kan bestaan. Het gaat dan over een zeer spontane vorm van wederzijdse hulp zoals ondermeer Marshall Sahlins die beschrijft bij de jagers- en verzamelaarsculturen. De groep staat in voor de individuen. Groepen zijn bereid om andere groepen bijstand te verlenen. Men weet dus dat men zal geholpen worden als men zelf behulpzaam is. Hulp brengt tegenhulp mee.
Een typische vorm van prestations totales, zegt Mauss, is de potlatch. Toch is deze potlatch een speciaal geval, namelijk de poging om de wederkerigheid te doorbreken, een vorm van rivaliteit en antagonisme. In de eerste plaats is de potlatch een zaak van de chefs, de rivaliteit betreft hen in de eerste instantie. Dat betekent evenwel niet dat de groep niet medeplichtig is. Maar we menen te zien dat het groepsbelang niettemin van het belang van de chefs verschilt – hoewel opvalt hoe de groep de “waarden” van de elite steeds weer bevestigt. We kunnen de potlatch zien als het rivaliteitsideaal van de elites.
Mauss zelf geeft hiervoor een indicatie. Als in Polynesië op een bepaald ogenblik de potlatch verdwijnt, dan komt dat, zegt Mauss, omdat door de installatie van een monarchie, een van de voornaamste condities wegvalt: de instabiliteit van een hiërarchie die de rivaliserende chefs precies door middel van de potlatch pogen vast te leggen.
De potlatch is de uiting van een rivaliteit die wil domineren en eer en glorie zoekt in de vernedering van de tegenpartij. De manier waarop dit gebeurt is wel speciaal, de potlatch is een perversie, waarbij de goederen van hun solidair gebruik weggetrokken worden om nog slechts te dienen als middelen voor de zelfbevestiging en zelfverheerlijking. De strijd door middel van de potlatch gaat gepaard met opwinding, met spanning, die bewust wordt gezocht. Wat men zoekt is prestige, rang, superioriteit.
Bert De Prins
donderdag 3 juni 2010
Leegte

In één van de werkjes die mijn studenten dit jaar schreven vond ik de volgende voetnoot:
“Pel je één voor één je lagen identiteit af, zoals bij een ui, dan tref je daar volgens de psychoanalye niets aan dan leegte. In onze kern treffen we geen schat, noch een parel aan, de mens is leeg in het diepst van zijn gedachten.
Als mensen er niet meer in slagen een identiteit te vormen en ‘leeg’ blijven, vallen ze vaak terug op hun lichaam. Een lichaam dat misschien moet spreken daar waar het subject zich in depressie terugtrekt. Het is niet te verwonderen dat de somatisatie steeds weliger tiert. En het lichaam sprak verder…En niemand die luisterde…”
In dit werkje wordt terecht het verband gelegd met het nihilisme en het ontbreken van identiteit dat ziekmakend is: “Sommige mensen kiezen ervoor een diagnose ‘aan te trekken’, als een mantel (der liefde). Ook dit werkt vaak identiteitsverlenend: ik ben CVS’er, ADHD’er voorziet iemand opnieuw van een identiteit, en nog liever deze negatieve identiteit dan helemaal geen identiteit.”
Anderzijds is er de terechte opmerking dat depressie tegelijkertijd symptoom en remedie is voor wat ik als filosoof ‘nihilsme’ noem: “Komt het erop neer nu niets in de wereld je nog aanspreekt, nu je in je depressiviteit verkiest niets meer te verlangen, dat je nu eindelijk kunt toekomen aan je eigen verlangens?”
Wat verstaat men eigenlijk onder de “leegte” die we volgens de psychoanalyse zouden aantreffen in de kern van de mens? Ik associeer dit met het boeddhistische concept van Leegte. In de kern van het boeddhistische inzicht is er een zekere niet-persoonlijke Fundamentele Realiteit, een oorspronkelijke Zin, een onverdeelde Eenheid. Het wordt aangetroffen in het concept van de Leegte, dat gelijkt op de Godheid van Eckhart en de Dharmakya. Dit beeld kan alleen gerealiseerd worden in de diepste mystieke ervaring, waarin alle beelden, alle processen, alle vormen, wegdeemsteren in een leeg ongedifferentieerd bewustzijn.
Leegte betekent in de Madhyamika conceptuele Leegte, d.w.z. dat het hier wel degelijk om iets positiefs gaat, dat we kunnen ervaren, maar niet conceptualiseren. Het concept Niets is geen negatie, maar dient gelezen te worden als niet-iets (no-thing), het is reëel, maar geen ding; en alleen dingen kunnen geconceptualiseerd worden. Men dient zich op de eerste plaats goed te realiseren dat er geen negatie van de fenomenaliteit kan bestaan, onder niet-fenomenaliteit kan niemand zich iets voorstellen, het is een ‘zwart gat’, waarover geen enkele uitspraak mogelijk is, en waarvan ook geen enkele ervaring kan bestaan. De fenomenaliteit komt niet allen tot ons als een wereld van zijn, en van dingen, die rationeel kunnen gecapteerd worden, maar ook als een beleving, die niet conceptualiseerbaar is, die tot uiting komt in de emotionalitiet die niet structureel beschrijfbaar is, alleen haar werking is conceptualiseerbaar. Ervaringen zijn alleen ervaarbaar. Het zijn geen analyseerbare ‘ietsen’ en ze zijn niet rationeel overdraagbaar. Zo is muziek zonder muzikale ervaring alleen maar lawaai, dat inderdaad analyseerbaar is, maar analyse van de ontroering is niet mogelijk, deze kan evenmin overgedragen worden, het is dan ook een conceptuele leegte. Die emotionele leegte wordt meestal als een volheid ervaren, ze vervult ons gemoed, maar mits ze altijd complementair gekoppeld is aan een rationele dimensie, is men zich meestal niet van deze conceptuele leegte bewust. Niets is (emotioneel) zo vol als de Leegte, niets is (conceptueel) zo Leeg als de Volheid.
Men kan deze Leegte op drie manieren benaderen.
Ten eerste als een negatief concept, het is het fameuze neti … neti ….noch … noch van de Upanishaden, het is de ‘omkering’ van de fenomenaliteit. Ten tweede is het een Mysterie, als een ongrijpbaar Niets aanwezig in de fenomenaliteit. Het is de boeddhistische idee dat elke golf in diepste wezen oceaan is, maar dat deze oceaan niet conceptualiseerbaar is. Het is de pan-theos die het ‘wezen’ van alle dingen is. Ten derde kan men het Niets idealiseren tot een autonoom Sunyata, een zee die ook los van de golven bestaat, of een God die zonder schepping of emanatie self-sufficïënt is.
Van de Japanse filosoof Nishida stamt het denkbeeld dat religies, zingevingen en culturen breekbare vlotten zijn die de mensen op open zee bouwen en waarop ze een tijdlang door de tijden drijven. De moderne mens in al zijn ‘nihilisme’ heeft in de roes van het creatieve werk, in de beheersing van de dingen en in de triomf over de voltooiing van het vlot de getijden en de open zee uit het oog verloren.
vrijdag 20 maart 2009
Spiritueel

Sommige woorden van Christus zijn, althans voor mij, onverdraaglijk. Ik kan er niet aan. Ik weiger er aan te kunnen, omdat ik weet dat ik dan teveel moet opgeven. Het is daaraan dat ik de waarheid van die woorden herken, aan dat, wat er me daarin absoluut niet 'aanstaat'.
tancredo infrasonic
zaterdag 21 februari 2009
Narcissus in de Club Méditerranée

Wat wij meestal doen is heen en weer gaan tussen twee extremen, min of meer narcistisch, min of meer eenzaam naargelang de momenten en omstandigheden van het leven. Maar iedereen weet goed genoeg naar welke zijde de maatschappij ons duwt, vooral vandaag, het is geen toeval dat we in een consumptiemaatschappij leven, en waartoe de eenzaamheid ons oproept.
Als alles goed gaat krijgt men een plaatsje in een bureau, een fabriek of zo; als het slecht gaat in het hospitaal, de instelling of de gevangenis.
tancredo infrasonic
donderdag 19 februari 2009
Liefde en seksualiteit

En men begrijpt de aangeboren en immer knagende eenzaamheid van eenieder wanneer men observeert hoe de gedachte dat een ander de daad verricht met een vrouw – met om het even welke vrouw – tot een nachtmerrie wordt, het beschamende bewust zijn van een oneerbare obsceniteit, de sluipende wens om dit te doen stoppen en, indien mogelijk, te vernielen. Kan men werkelijk tolereren dat een andere man – om het even welke man – met een andere vrouw – om het even welke vrouw – de ‘act of shame’ doet? Neen, duizend maal neen. En nochtans ligt ongetwijfeld daarin de centrale activiteit van het leven. Ziedaar de valsheid van al ons altruïsme. Hoe heilig we ook mogen zijn, weten dat een ander neukt wekt weerzin op en kwetst ons.”
tancredo infrasonic
donderdag 12 februari 2009
De kunst van de oorlogvoering

Zij hebben, met de dorst naar winst en macht die hen vreemd maakte aan henzelf, de planeet geplunderd tot op de tolerantiedrempel waar voorbij er hen niets meer rest dan de waanzin van de zelfvernietiging of de beslissing zich te hercreëren.
De vooruitgang in de kunst en de wetenschap van de oorlogvoering is niets anders dan de regressieve vertaling van de wil te vechten om mens te worden.
De alomtegenwoordige vrije-markt plant een planetaire kerkhofvrede met geen ander geweld dan alles stilaan te verstikken onder de maliën van de rentabiliteit. Het is een door ingehouden woede toegestane en lucratieve dood.
tancredo infrasonic
dinsdag 10 februari 2009
De wind door de bremstruiken

tancredo infrasonic

vrijdag 6 februari 2009
Afvalverwerking

Wat een werk! Boven op de afvalberg die zonder ophouden werd vergroot door de winstgevende verspilling van oorspronkelijk gekoesterde goederen voegt zich nog de ophoping van wat ons bestaan heeft verziekt: de Staat, de bureaucratie, het leger, de politie, de kerk, het werk, de familie.
Voortspruitend uit een huwelijk tussen overconsumptie van waardeloze producten en de officieuze bevordering van de behoefte ze te kopen, heeft de tertiaire sector een bureaucratie gebaard die de actieve maatschappij parasiteert, haar verlammend met zijn financiële puncties.
Het essentiële volstaat niet meer voor het bestaan. Niet enkel heeft het comfort en de welvaart waarop het overleven rekende om haar verveling te verdoezelen de verwachtingen niet ingelost, maar uit die kunstmatige rijkdom waarmee het dagdagelijkse zich opsmukte ontstond een gevoel van geleefde armoede dat niets kan wegnemen tenzij het herontdekte en hergecreëerde leven.
Het bestaansminimum beperkt zich voortaan niet meer tot de middelen om zich te huisvesten, te voeden, te kleden, zich te verplaatsen, zich te onderwijzen, elkaar te ontmoeten. Het zal de gewoonte van het neo-kapitalisme moeten worden ons te verblijden met het accessoire.
Het zal ons de versheid van groenten en fruit teruggeven in plaats van chemische gewassen, de smaak van grazende runderen in plaats van gemartyriseerde koeien uit concentratiekwekerijen die als model staan voor de ordening van buitenwijken en scholen. Het zal de door immobiliënbelangen woekerende betonnen tumoren uit onze landschappen verwijderen en de kunst van het wonen heruitvinden. Het zal de lucht zuiveren van chemische en nucleaire giften. Het zal diegenen achter zich scharen die niet besloten hebben te sterven met een wereld die sterft. Maar van al die weldaden zal er slechts een immense ontgoocheling overblijven als we niet nu reeds leren gebruik te maken van wat de economie ons aan het meest vreedzame en krachtige biedt, dat wat onze verlangens onophoudelijk aanzet tot een meer menselijk leven. Tot die toestand van gelukzaligheid waarin het leven slechts overal leven creëert.
tancredo infrasonic
donderdag 5 februari 2009
Vrijheid

[uit een brief van Dostojewski]
De wereld is alleen maar zo moorddadig omdat zij in handen is van mensen die begonnen zijn met zichzelf dood te maken, met in zich elk instinctief vertrouwen, elke vrijheid die ze van zichzelf uit hebben te smoren. Het verbaast me altijd hoe weinig vrijheid iedereen zichzelf gunt, die manier om met zijn adem tegen het vensterglas van de conventies te plakken, de wasem die dat veroorzaakt, de belemmering om te leven, om lief te hebben.
tancredo infrasonic
maandag 2 februari 2009
Ochtendlicht

zondag 11 januari 2009
Conflict

Het probleem van de mededeling of niet-mededeling van het verleden of het vreemde is dat het mij voor het dilemma plaatst: als ik het niet meedeel heb ik het gevoel de ander niet te benaderen; als ik het wel meedeel breng ik net het vreemde in het midden.
donderdag 8 januari 2009
Wat is de liefde?

tancredo infrasonic
woensdag 7 januari 2009
Het leven is dat wat spreekt

tancredo infrasonic
Handen

J'ai horreur de tous les métiers. Maîtres et ouvriers, tous paysans, ignobles. La main à la plume vaut la main à charrue. Quel siècle à mains! Je n'aurai jamais ma main ...
[Arthur Rimbaud, une saison en enfer]
tancredo infrasonic
maandag 5 januari 2009
Wachten

tancredo infrasonic
Een piste in de woestijn

tancredo infrasonic
woensdag 31 december 2008
Vertrekken

“Wij vluchten niet om ons in veiligheid te brengen: wij vluchten omdat het ons niet mogelijk is ons in het flauwvallen te niet te doen. Vluchten is een gespeeld flauwvallen, een magisch gedrag, en wel het loochenen van het gevaarlijke object met heel ons lichaam, waarbij wij de vectoriele structuur van de ruimte waarin wij leven omkeren door onverhoeds een potentiële richting te scheppen, en wel de andere kant uit.”
tancredo infrasonic
maandag 29 december 2008
De doctrine is als een vlot

zondag 28 december 2008
De aarde onze tuin

tancredo infrasonic